A Door for Thirty Cheeses

Madu had a problem, and the problem had thirty wheels.

Madu có một vấn đề, và vấn đề ấy có ba mươi bánh tròn.

Madu made cheese in a cellar under a green hill. The cellar was cold and dark. It smelled of milk and stone. Round cheeses sat on long wooden shelves. Every morning, Jabu turned them one by one. Jabu was Madu's helper. He was young, quick, and always hungry.

Madu làm pho mát trong một hầm rượu dưới ngọn đồi xanh. Căn hầm lạnh và tối. Nó có mùi sữa và mùi đá. Những bánh pho mát tròn nằm trên các kệ gỗ dài. Sáng nào Jabu cũng lật chúng từng bánh một. Jabu là người giúp việc của Madu. Cậu trẻ, nhanh nhẹn và lúc nào cũng đói.

Between two shelves, a brass key hung on a nail. It was as long as a hand. It had no door. No lock in the cellar fit it. No lock in the village did either. The key came with the cellar, long before Madu. He never took it down.

Giữa hai chiếc kệ, một chiếc chìa khóa bằng đồng thau treo trên một cái đinh. Nó dài bằng một bàn tay. Nó không có cửa. Không ổ khóa nào trong hầm hợp với nó. Không ổ khóa nào trong làng cũng vậy. Chiếc chìa khóa có sẵn cùng căn hầm, từ rất lâu trước thời Madu. Ông chưa bao giờ lấy nó xuống.

On Monday afternoon, a letter came from the town school. The school needed thirty cheeses for a big festival. They must arrive by noon the next day. But the bridge on the valley road was closed for repairs. The long way took a whole day by cart.

Chiều thứ Hai, một lá thư từ trường học trong thị trấn gửi đến. Trường cần ba mươi bánh pho mát cho một lễ hội lớn. Chúng phải đến nơi trước buổi trưa ngày hôm sau. Nhưng cây cầu trên con đường thung lũng đang đóng để sửa chữa. Đường vòng đi xe ngựa mất cả một ngày.

"We cannot do it," Madu said. He sat on a box. He put his head in his hands. "No bridge, no cheese, no money."

"Chúng ta không làm được," Madu nói. Ông ngồi xuống một cái thùng. Ông ôm đầu bằng hai tay. "Không cầu, không pho mát, không tiền."

Jabu looked at the key. He looked at it a thousand times a year. "What if it opens something?" he said.

Jabu nhìn chiếc chìa khóa. Cậu đã nhìn nó cả nghìn lần mỗi năm. "Lỡ nó mở được thứ gì đó thì sao ạ?" cậu nói.

"It opens nothing."

"Nó chẳng mở được gì cả."

"Everything opens something," said Jabu. He lifted the key off its nail. It was warm, like a cup of fresh milk.

"Cái gì cũng mở được thứ gì đó," Jabu nói. Cậu nhấc chiếc chìa khóa khỏi cái đinh. Nó ấm, như một cốc sữa tươi.

Madu stood up. "Do not touch it," he said. But he did not say it very strongly.

Madu đứng dậy. "Đừng đụng vào nó," ông nói. Nhưng ông nói không mấy cứng rắn.

Jabu walked to the bare stone wall. He held the key out in front of him. He turned it, as if there was a lock. There was a soft click. A thin line of light ran across the stone. It drew a small round door with a wooden frame. The key now sat in a brass keyhole at its side.

Jabu bước đến bức tường đá trống. Cậu giơ chiếc chìa khóa ra trước mặt. Cậu xoay nó, như thể có một ổ khóa. Có một tiếng cách nhẹ. Một đường ánh sáng mảnh chạy ngang qua phiến đá. Nó vẽ nên một cánh cửa tròn nhỏ với khung gỗ. Chiếc chìa khóa giờ nằm trong một lỗ khóa bằng đồng thau bên cạnh cửa.

They looked at each other. Neither of them breathed.

Họ nhìn nhau. Cả hai đều nín thở.

"Think about the school," said Madu. "Think hard."

"Nghĩ về ngôi trường đi," Madu nói. "Nghĩ cho kỹ vào."

Jabu turned the key again. The door swung open. Behind it was a huge room with a shiny floor. A man in a grey suit sat at a long desk. He stamped a paper and looked up.

Jabu xoay chìa khóa lần nữa. Cánh cửa mở ra. Phía sau là một căn phòng khổng lồ với sàn nhà bóng loáng. Một người đàn ông mặc bộ vest xám ngồi ở một chiếc bàn dài. Ông đóng dấu lên một tờ giấy và ngước nhìn lên.

"Who are you?" the man asked.

"Các anh là ai?" người đàn ông hỏi.

"Oh no," whispered Madu. "That is the tax office. I thought about money."

"Ôi không," Madu thì thầm. "Đó là cục thuế. Tôi đã nghĩ đến tiền."

"Sorry!" shouted Jabu. He pulled the door shut. The light faded. The wall was only stone again.

"Xin lỗi ạ!" Jabu hét lên. Cậu đóng sập cánh cửa lại. Ánh sáng tắt dần. Bức tường lại chỉ là đá.

That was the first plan, and it was a bad one.

Đó là kế hoạch đầu tiên, và nó là một kế hoạch tồi.

"My turn," said Jabu. "I will think about the school, and only the school." He closed his eyes. His hand shook a little. He turned the key.

"Đến lượt cháu," Jabu nói. "Cháu sẽ nghĩ về ngôi trường, và chỉ ngôi trường thôi." Cậu nhắm mắt lại. Tay cậu run run. Cậu xoay chìa khóa.

The door opened on a classroom. Thirty children turned their heads at once. At the front stood a teacher with a long ruler.

Cánh cửa mở ra một lớp học. Ba mươi đứa trẻ cùng quay đầu lại. Ở phía trước là một cô giáo cầm cây thước dài.

"You are late, young man," she said to Jabu.

"Cậu đến muộn rồi, chàng trai," cô nói với Jabu.

Jabu shut the door so fast that the cellar shook. His face was pale. "That was my old teacher," he said. "I only wanted to think about the school. But I remembered her."

Jabu đóng cửa nhanh đến mức căn hầm rung lên. Mặt cậu tái đi. "Đó là cô giáo cũ của cháu," cậu nói. "Cháu chỉ muốn nghĩ về ngôi trường. Nhưng cháu lại nhớ đến cô."

Madu sat down again. A cheese rolled off a shelf and bumped his foot. He picked it up and held it like a baby. Time went fast. It was already late in the afternoon.

Madu lại ngồi xuống. Một bánh pho mát lăn khỏi kệ và đụng vào chân ông. Ông nhặt nó lên và bế như bế một em bé. Thời gian trôi nhanh. Trời đã xế chiều.

"The door follows the mind," he said slowly. "It goes where the holder thinks. And your mind and my mind are two different places."

"Cánh cửa theo ý nghĩ," ông chậm rãi nói. "Nó đi đến nơi người cầm nghĩ tới. Mà đầu óc của cháu và của ta là hai nơi khác nhau."

"Then we need one mind," said Jabu.

"Vậy thì chúng ta cần một ý nghĩ chung," Jabu nói.

They both stopped. Then they both smiled at the same moment.

Cả hai cùng dừng lại. Rồi cả hai cùng mỉm cười trong cùng một khoảnh khắc.

"The school song," said Madu.

"Bài hát của trường," Madu nói.

"The goat song!" said Jabu.

"Bài hát con dê!" Jabu nói.

They both went to that school as boys, many years apart. Every child there learned the same silly song about a goat. They both knew every word.

Cả hai đều học ở ngôi trường ấy hồi còn nhỏ, cách nhau nhiều năm. Đứa trẻ nào ở đó cũng học cùng một bài hát ngớ ngẩn về một con dê. Cả hai đều thuộc từng lời.

Madu took one end of the key. Jabu took the other. They stood in front of the wall. Together they began to sing.

Madu cầm một đầu chìa khóa. Jabu cầm đầu kia. Họ đứng trước bức tường. Cùng nhau họ bắt đầu hát.

"A goat on a hill, a goat on a hill! He eats all the grass, but he is hungry still!"

"Chú dê trên đồi, chú dê trên đồi! Ăn hết cỏ rồi, mà vẫn đói thôi!"

They sang it badly. They sang it loudly. The words filled the cellar and rolled between the shelves. And in each of their heads, the same picture grew. It was the school kitchen door, with its old blue paint. It smelled of boiled beans.

Họ hát dở tệ. Họ hát rất to. Lời hát tràn đầy căn hầm và lăn giữa các kệ. Và trong đầu mỗi người, cùng một hình ảnh lớn dần lên. Đó là cánh cửa nhà bếp của trường, với lớp sơn xanh cũ. Nó có mùi đậu luộc.

The key turned by itself. Click.

Chiếc chìa khóa tự xoay. Cách.

The door opened. Behind it was a small, cool room. It had tall shelves and a stone floor. A cook in a tall white hat stood there. He held a spoon. He looked at the door. He looked at the two singing men. The spoon fell on the floor.

Cánh cửa mở ra. Phía sau là một căn phòng nhỏ, mát mẻ. Nó có những chiếc kệ cao và nền đá. Một đầu bếp đội mũ trắng cao đứng đó. Ông cầm một cái muỗng. Ông nhìn cánh cửa. Ông nhìn hai người đàn ông đang hát. Cái muỗng rơi xuống sàn.

"Good afternoon," said Madu politely. "We have your cheeses."

"Chào buổi chiều," Madu lịch sự nói. "Chúng tôi mang pho mát cho ông đây."

"Where did you come from?" the cook whispered.

"Các anh từ đâu ra vậy?" người đầu bếp thì thầm.

"From the hills," said Jabu. "Where do you want them?"

"Từ trên đồi," Jabu nói. "Ông muốn để chúng ở đâu?"

The cook pointed at an empty shelf. His hand shook.

Người đầu bếp chỉ vào một chiếc kệ trống. Tay ông run lên.

Then the work began. Madu and Jabu rolled the cheeses across the cellar, one by one. Each wheel went through the little round door. Each wheel bumped over the frame with a soft bump. The cook counted out loud. He sounded a bit afraid. When the last wheel went through, the shelves were empty. Their arms were tired, and their shirts were wet.

Rồi công việc bắt đầu. Madu và Jabu lăn những bánh pho mát qua căn hầm, từng bánh một. Mỗi bánh đi qua cánh cửa tròn nhỏ. Mỗi bánh nảy qua khung cửa với một tiếng bịch nhẹ. Người đầu bếp đếm to lên. Giọng ông hơi sợ sệt. Khi bánh cuối cùng đi qua, các kệ đã trống trơn. Tay họ mỏi nhừ, và áo ướt đẫm.

"Thirty," said the cook. He looked at the door again, and then at Madu. "How did you…"

"Ba mươi," người đầu bếp nói. Ông lại nhìn cánh cửa, rồi nhìn Madu. "Các anh làm thế nào mà…"

"Better not to ask," said Madu. He took the coins the cook gave him. They were warm from the cook's pocket.

"Tốt hơn là đừng hỏi," Madu nói. Ông nhận những đồng xu người đầu bếp đưa. Chúng còn ấm từ túi áo ông ấy.

Jabu pulled out the key. The door grew smaller, and smaller, and smaller. It became a thin line of light. Then the line was gone. Only the stone wall was left. The key cooled slowly in his hand.

Jabu rút chìa khóa ra. Cánh cửa nhỏ dần, nhỏ dần, nhỏ dần. Nó thành một đường ánh sáng mảnh. Rồi đường ấy biến mất. Chỉ còn lại bức tường đá. Chiếc chìa khóa nguội dần trong tay cậu.

Madu laughed until he had to hold a shelf. "A goat on a hill," he said.

Madu cười đến mức phải vịn vào một chiếc kệ. "Chú dê trên đồi," ông nói.

"A goat on a hill," Jabu said, and he laughed too.

"Chú dê trên đồi," Jabu nói, và cậu cũng bật cười.

Jabu walked to the nail. He hung the key back in its place. He stepped away and looked at it. It was only a brass key, and it opened nothing.

Jabu bước đến cái đinh. Cậu treo chiếc chìa khóa trở lại chỗ cũ. Cậu lùi lại và nhìn nó. Nó chỉ là một chiếc chìa khóa bằng đồng thau, và nó chẳng mở được gì.

Then, from somewhere deep inside the wall, came a tiny sound.

Rồi, từ đâu đó sâu trong bức tường, vang lên một âm thanh nhỏ xíu.

Click.

Cách.