A Lock Built Around a Key

Madu had worked at Oded's hardware shop for three Saturdays. He still could not tell a wood screw from a machine screw without reading the label. The shop smelled of oil, cut timber and rubber, and every shelf held something he had never needed before.

Madu đã làm việc ở cửa hàng ngũ kim của ông Oded được ba ngày thứ Bảy. Cậu vẫn chưa phân biệt được vít gỗ với vít máy nếu không đọc nhãn. Cửa hàng có mùi dầu, gỗ cưa và cao su, và mỗi kệ đều chứa thứ gì đó mà cậu chưa từng cần đến.

On the fourth Saturday, Oded handed him a cardboard box and a broom. "The back counter has to be cleared before noon," he said. "Sweep under it, and put anything you find into the box."

Vào thứ Bảy thứ tư, ông Oded đưa cho cậu một chiếc hộp các tông và một cây chổi. "Quầy phía sau phải dọn xong trước buổi trưa," ông nói. "Quét dưới gầm quầy, và bỏ bất cứ thứ gì cháu thấy vào hộp."

Madu knelt and pushed the broom along the floor. Dust rolled out in grey clumps, together with two washers, a pencil stub and a single brass key. It was heavy for its size, with a round head and teeth cut in a careful, uneven pattern. A paper tag was tied to it with string, but the ink had faded to nothing.

Madu quỳ xuống và đẩy cây chổi dọc sàn. Bụi lăn ra thành từng cục xám, cùng với hai chiếc vòng đệm, một mẩu bút chì và một chiếc chìa khóa đồng thau. Nó nặng so với kích thước, đầu tròn và các răng được cắt theo một kiểu cẩn thận mà không đều. Một mảnh thẻ giấy buộc vào nó bằng dây, nhưng mực đã phai hết.

He held it up. "Oded, what does this open?"

Cậu giơ nó lên. "Ông Oded, cái này mở được gì ạ?"

Oded looked over the top of his glasses. "Ah. That one. It has been in this shop longer than I have."

Ông Oded nhìn qua gọng kính. "À. Cái đó. Nó ở trong cửa hàng này lâu hơn cả ta."

"But what is it for?" Madu asked.

"Nhưng nó dùng để làm gì ạ?" Madu hỏi.

"Nobody knows." Oded took the key and turned it over in his fingers. "The man who owned the shop before me left it in a jar of odd keys. I tried it on every lock in the building, and then on every lock I could find in town. It fits nothing. It is a key without a door."

"Không ai biết." Ông Oded cầm chiếc chìa khóa và xoay nó giữa các ngón tay. "Người chủ cửa hàng trước ta để nó trong một cái lọ đựng chìa khóa lẻ. Ta đã thử nó trên mọi ổ khóa trong tòa nhà, rồi trên mọi ổ khóa ta tìm được trong thị trấn. Nó chẳng vừa cái nào. Nó là một chiếc chìa khóa không có cửa."

Madu laughed, and then he stopped, because Oded was not smiling. Oded set the key on the counter and went back to sorting hinges.

Madu bật cười, rồi cậu ngừng lại, vì ông Oded không mỉm cười. Ông đặt chiếc chìa khóa lên quầy và quay lại phân loại bản lề.

The morning passed slowly. Madu carried boxes of nails to the front and wiped the glass of the display case. He told a customer, with great confidence and partly by guessing, which paint would suit a garden fence. Whenever the shop went quiet, his eyes drifted back to the brass key.

Buổi sáng trôi qua chậm chạp. Madu mang các hộp đinh ra phía trước và lau kính tủ trưng bày. Cậu nói với một khách hàng, với sự tự tin lớn và một phần là đoán mò, loại sơn nào hợp với hàng rào vườn. Mỗi khi cửa hàng yên ắng, mắt cậu lại trôi về phía chiếc chìa khóa đồng thau.

At noon he took his sandwich out to the loading step behind the shop. The sun was warm on the concrete. He ate slowly, because he did not want to go home yet.

Đến trưa, cậu mang chiếc bánh mì kẹp ra bậc thềm bốc hàng phía sau cửa hàng. Nắng ấm trên nền bê tông. Cậu ăn chậm rãi, vì cậu chưa muốn về nhà.

At home, he shared a bedroom with his little brother, who owned four hundred plastic animals and a voice that never seemed to switch off. Madu had been building a model ship for months. It lived in pieces inside a shoebox, because there was nowhere to leave it out where it would not be stepped on.

Ở nhà, cậu ở chung phòng ngủ với em trai nhỏ, đứa có bốn trăm con thú nhựa và một giọng nói dường như không bao giờ tắt. Madu đã đóng một chiếc thuyền mô hình suốt nhiều tháng. Nó nằm rời rạc từng mảnh trong một hộp giày, vì không có chỗ nào để bày ra mà không bị giẫm lên.

He turned the key over in his pocket, where he had hidden it without quite meaning to. "I wish I had a door of my own," he said to the empty alley. "Just one. With a lock, and a key that only I carry."

Cậu xoay chiếc chìa khóa trong túi, nơi cậu đã giấu nó mà không hẳn cố ý. "Ước gì cháu có một cánh cửa của riêng mình," cậu nói với con hẻm vắng. "Chỉ một thôi. Có ổ khóa, và chiếc chìa khóa chỉ mình cháu mang."

He felt foolish the moment the words were out. But someone had been standing in the open back doorway, holding a coil of wire, and that someone said nothing at all. Madu did not turn around.

Cậu thấy mình ngốc nghếch ngay khi lời vừa thốt ra. Nhưng có ai đó đang đứng ở ngưỡng cửa sau đang mở, cầm một cuộn dây điện, và người đó không nói gì cả. Madu không quay lại.

The afternoon was busy. Oded sold a ladder, cut three lengths of chain and argued gently with a woman about the price of a drill. At closing time he locked the till and switched off the lights over the shelves.

Buổi chiều bận rộn. Ông Oded bán một chiếc thang, cắt ba đoạn xích và nhẹ nhàng tranh luận với một người phụ nữ về giá một chiếc máy khoan. Đến giờ đóng cửa, ông khóa két và tắt đèn trên các kệ.

"Madu, come here a minute," he said.

"Madu, lại đây một lát," ông nói.

Madu followed him to the storeroom at the back. It was a long, narrow space stacked with pallets and tins. At the far end there was an empty alcove in the wall, about as wide as a bookcase. Oded pointed at it.

Madu theo ông vào kho phía sau. Đó là một không gian dài và hẹp, xếp đầy pa-lét và hộp thiếc. Ở cuối xa có một hốc tường trống, rộng cỡ một tủ sách. Ông Oded chỉ vào đó.

"That corner has been wasted for twenty years," he said. "I have always meant to put a door on it. Behind the door there would be a cupboard, and the cupboard would be used for something that matters."

"Góc đó bị bỏ phí hai mươi năm rồi," ông nói. "Ta vẫn luôn định làm một cánh cửa cho nó. Sau cánh cửa sẽ là một cái tủ, và cái tủ sẽ được dùng cho một thứ gì đó quan trọng."

Madu waited. He had the uneasy feeling that he was being offered something, but he could not tell what.

Madu chờ. Cậu có cảm giác bất an rằng mình đang được trao cho một thứ gì đó, nhưng không biết là gì.

"Keep the key," Oded said at last. "I have decided that it was never lost. It was waiting for somebody to build its door. If you want the alcove, it is yours, but I will not build anything for you. You will make it with your own hands, and you will make it properly."

"Giữ lấy chiếc chìa khóa," cuối cùng ông Oded nói. "Ta đã quyết định rằng nó chưa bao giờ bị lạc. Nó đang chờ ai đó làm cánh cửa cho nó. Nếu cháu muốn cái hốc này, nó là của cháu, nhưng ta sẽ không làm gì giúp cháu. Cháu sẽ tự làm bằng đôi tay của mình, và cháu sẽ làm cho đàng hoàng."

"I have never built a door," Madu said.

"Cháu chưa bao giờ làm cửa," Madu nói.

"Nobody has, before the first one," Oded replied.

"Chẳng ai từng làm, cho đến khi làm cánh cửa đầu tiên," ông Oded đáp.

The next Saturday, Madu arrived early and found a plank of pale pine, a spirit level and a box of hinges waiting beside the alcove. Oded showed him how to measure twice and cut once. Then he walked away, leaving Madu alone with the saw.

Thứ Bảy tuần sau, Madu đến sớm và thấy một tấm ván thông sáng màu, một thước thủy và một hộp bản lề đang đợi cạnh cái hốc. Ông Oded chỉ cậu cách đo hai lần, cắt một lần. Rồi ông bỏ đi, để Madu một mình với cái cưa.

The first attempt was a disaster. Madu had measured the opening carefully, but he had measured it at the bottom only, and the wall leaned slightly. When he lifted the finished frame into place, it stuck at the top and gapped at the base, like a mouth that would not close.

Lần thử đầu tiên là một thảm họa. Madu đã đo khoảng trống cẩn thận, nhưng cậu chỉ đo ở phía dưới, và bức tường nghiêng nhẹ. Khi cậu nhấc khung đã làm xong vào chỗ, nó kẹt ở trên và hở ở đáy, như một cái miệng không chịu ngậm lại.

Oded came, looked at it for a long moment, and said nothing kind and nothing unkind. He handed Madu a pencil. "Measure it in three places," he said. "Walls lie. Wood tells the truth, if you ask it the right way."

Ông Oded đến, nhìn nó một lúc lâu, và không nói lời tử tế cũng không nói lời khó nghe nào. Ông đưa cho Madu một cây bút chì. "Đo ở ba chỗ," ông nói. "Tường biết nói dối. Gỗ nói thật, nếu cháu hỏi nó đúng cách."

Madu started again. This time he measured the width at the top, the middle and the bottom. The alcove was almost a centimetre narrower in the middle. He adjusted the frame, planed the edge until the curls of wood fell around his shoes, and tried it again. It slid in with a soft, satisfied sound.

Madu bắt đầu lại. Lần này cậu đo chiều rộng ở trên, ở giữa và ở dưới. Cái hốc hẹp hơn gần một xăng-ti-mét ở giữa. Cậu chỉnh khung, bào mép cho đến khi những vỏ bào rơi quanh giày, và thử lại. Nó trượt vào với một âm thanh nhẹ nhàng, hài lòng.

It took three more Saturdays to finish. He hung the door on two brass hinges and screwed on a plain handle. He sanded the surface until it felt like the inside of a shell. Every time he stepped back, he found another small flaw. Every time, Oded walked past and said only, "Good enough to keep going."

Phải mất thêm ba ngày thứ Bảy nữa mới xong. Cậu treo cánh cửa lên hai bản lề đồng thau và vặn vào một tay nắm đơn giản. Cậu chà nhám bề mặt cho đến khi nó mịn như bên trong một chiếc vỏ sò. Mỗi lần lùi lại, cậu lại tìm ra một khuyết điểm nhỏ khác. Mỗi lần, ông Oded đi ngang qua và chỉ nói: "Đủ tốt để tiếp tục."

There was still a problem, though, and Madu did not discover it until the final afternoon. He had fixed everything he could think of, but the door had no lock. The key fitted nothing, however carefully he looked at it.

Tuy vậy vẫn còn một vấn đề, và Madu không phát hiện ra cho đến buổi chiều cuối cùng. Cậu đã sửa mọi thứ cậu nghĩ ra, nhưng cánh cửa không có ổ khóa. Chiếc chìa khóa không vừa với thứ gì, dù cậu nhìn kỹ đến đâu.

"You cannot buy a lock for a key you did not choose," he complained. "It would have to be made to match."

"Không thể mua ổ khóa cho một chiếc chìa khóa mà mình không chọn," cậu than phiền. "Nó phải được làm cho khớp."

"Exactly," said Oded, and for the first time that month, he grinned. "I wondered how long it would take you to notice. Put your coat on."

"Chính xác," ông Oded nói, và lần đầu tiên trong tháng, ông cười toe. "Ta tự hỏi bao lâu thì cháu mới nhận ra. Mặc áo khoác vào."

They walked two streets to a narrow shop with a handwritten sign in the window. Inside, a locksmith with ink on his thumbs was working at a bench under a lamp. Oded put the brass key on the counter and said that his young friend needed a lock built around it.

Họ đi qua hai con phố đến một cửa hàng hẹp với tấm biển viết tay ở cửa sổ. Bên trong, một thợ khóa với ngón tay cái dính mực đang làm việc ở một chiếc bàn dưới ngọn đèn. Ông Oded đặt chiếc chìa khóa đồng thau lên quầy và nói rằng người bạn trẻ của ông cần một ổ khóa được làm quanh nó.

The locksmith picked the key up and held it to the light. He hummed to himself. "Somebody cut this by hand," he said at last. "It has not been copied from anything. A lock to fit it would have to be made from scratch, and that takes time."

Người thợ khóa nhấc chiếc chìa khóa lên và giơ ra ánh sáng. Ông ngân nga một mình. "Ai đó đã cắt cái này bằng tay," cuối cùng ông nói. "Nó không được sao chép từ cái nào. Một ổ khóa vừa với nó phải được làm từ đầu, và việc đó cần thời gian."

"How long?" Madu asked.

"Bao lâu ạ?" Madu hỏi.

"A week, if I am not interrupted." The locksmith shrugged. "Come back on Saturday."

"Một tuần, nếu tôi không bị làm phiền." Người thợ khóa nhún vai. "Thứ Bảy quay lại nhé."

Madu returned a week later, and the locksmith set a small brass lock on the counter, wrapped in a cloth. He had filed and fitted every part of it, and the mechanism clicked as softly as a clock. Back at the shop, Madu fixed it in place with four small screws, closed the door, and turned the brass key.

Madu quay lại một tuần sau, và người thợ khóa đặt một ổ khóa đồng thau nhỏ lên quầy, bọc trong một mảnh vải. Ông đã giũa và lắp từng bộ phận, và cơ cấu kêu tách khẽ như một chiếc đồng hồ. Trở lại cửa hàng, Madu cố định nó vào chỗ bằng bốn chiếc vít nhỏ, đóng cánh cửa và xoay chiếc chìa khóa đồng thau.

The bolt slid across. For a moment, nobody in the storeroom moved.

Chốt trượt sang. Trong một khoảnh khắc, không ai trong kho nhúc nhích.

Oded cleared his throat and picked up a broom, although the floor was already clean. "I should take that cupboard off my list of wasted corners," he said, without looking up. "Lock the shop when you leave, please. And mind your hands on the way out."

Ông Oded hắng giọng và cầm một cây chổi lên, dù sàn nhà đã sạch. "Chắc ta phải gạch cái tủ đó khỏi danh sách những góc bị bỏ phí," ông nói mà không ngẩng lên. "Khóa cửa hàng khi cháu về nhé. Và cẩn thận tay khi đi ra."

Madu stayed where he was. The alcove was small, only slightly larger than a school locker, and it smelled of fresh pine. He opened the door again and ran his thumb along the empty shelf inside. He thought about the shoebox of ship parts at home.

Madu vẫn đứng yên. Cái hốc nhỏ, chỉ lớn hơn một chút so với một tủ đựng đồ ở trường, và nó có mùi gỗ thông mới. Cậu mở cánh cửa lần nữa và lướt ngón cái dọc theo chiếc kệ trống bên trong. Cậu nghĩ về hộp giày đựng các mảnh thuyền ở nhà.

The shelf was far bigger than a model ship needed. Something else would fit in there as well, if he could only decide what.

Chiếc kệ lớn hơn nhiều so với nhu cầu của một chiếc thuyền mô hình. Một thứ khác cũng sẽ vừa ở trong đó, nếu cậu quyết định được là gì.

He stood in front of the open door with the brass key warm in his hand. What should a person keep behind a door that nobody else could open?

Cậu đứng trước cánh cửa mở với chiếc chìa khóa đồng thau ấm trong tay. Một người nên giữ thứ gì sau một cánh cửa mà không ai khác mở được?