The Slow Stopwatch in the Cheese Cellar

The cheese cellar lay inside the hill, behind a wooden door as thick as a man's arm. Inside, it was cool and dim and smelled of damp stone. On every shelf from floor to ceiling, the round pale wheels sat in rows like sleeping animals. Willem had worked there for ten months, and he still touched the door frame every morning for luck.

Hầm pho mát nằm trong lòng ngọn đồi, sau một cánh cửa gỗ dày như cánh tay người. Bên trong mát và mờ tối, và có mùi đá ẩm. Trên mỗi kệ từ sàn lên trần, những bánh pho mát tròn nhạt màu nằm thành hàng như những con vật đang ngủ. Willem đã làm việc ở đó được mười tháng, và sáng nào anh vẫn chạm vào khung cửa để lấy may.

Oksana, the head cheesemaker, kept the cellar the way some people keep a promise. She turned the wheels by hand and tested them with a thin steel probe. She wrote every result into a notebook with a pencil that never seemed to get shorter. She was thirty-eight, she rarely raised her voice, and in ten months she had never told Willem that he was doing well.

Oksana, người làm pho mát trưởng, giữ gìn cái hầm như có người giữ một lời hứa. Chị xoay các bánh pho mát bằng tay và thử chúng bằng một que thép mỏng. Chị ghi mọi kết quả vào một cuốn sổ bằng một cây bút chì dường như không bao giờ ngắn đi. Chị ba mươi tám tuổi, hiếm khi lên giọng, và trong mười tháng chị chưa bao giờ nói với Willem rằng anh làm tốt.

On a Monday in spring, Willem finally spoke the thing he had been rehearsing for weeks. He stood at the washing table with a wet cloth in his hand. "I would like to run the cellar by myself for a week," he said.

Vào một ngày thứ Hai mùa xuân, cuối cùng Willem cũng nói ra điều anh đã tập nói suốt mấy tuần. Anh đứng ở bàn rửa với một miếng giẻ ướt trong tay. "Em muốn tự điều hành cái hầm một tuần," anh nói.

Oksana did not look up from her notebook. "Why?"

Oksana không ngẩng lên khỏi cuốn sổ. "Tại sao?"

"Because I want to know whether I can." He swallowed. "You do everything. I follow. I do not know what happens when I am the one who decides."

"Vì em muốn biết mình có làm được không." Anh nuốt khan. "Chị làm mọi thứ. Em chỉ làm theo. Em không biết chuyện gì xảy ra khi em là người quyết định."

She wrote something down, closed the notebook, and finally looked at him. For a long moment her face gave nothing away.

Chị ghi gì đó, đóng cuốn sổ lại, và cuối cùng cũng nhìn anh. Trong một lúc lâu, gương mặt chị không để lộ điều gì.

"I leave on Friday to visit my brother at the coast," she said. "I was going to ask the neighbours to check the cellar twice a day. If you want it, you can have the week. Every wheel, every bath, every number in the book."

"Thứ Sáu chị đi thăm anh trai ở bờ biển," chị nói. "Chị định nhờ hàng xóm ghé kiểm tra cái hầm hai lần mỗi ngày. Nếu em muốn thì em có thể có một tuần ấy. Mọi bánh pho mát, mọi bể muối, mọi con số trong cuốn sổ."

"Yes," Willem said. "Please."

"Vâng," Willem nói. "Làm ơn ạ."

"Then you will need this." She opened a drawer under the counter and took out an old steel stopwatch with a cracked glass face. She set it on the table between them. "Every brine bath in the cellar is timed with it. Forty minutes for the young wheels, fifty-five for the older ones. Write the times in the book and never skip an entry."

"Vậy em sẽ cần cái này." Chị mở một ngăn kéo dưới quầy và lấy ra một chiếc đồng hồ bấm giờ bằng thép cũ với mặt kính nứt. Chị đặt nó lên bàn giữa hai người. "Mọi bể nước muối trong hầm đều được tính giờ bằng nó. Bốn mươi phút cho các bánh còn non, năm mươi lăm phút cho các bánh già hơn. Ghi các mốc giờ vào sổ và đừng bao giờ bỏ sót một dòng."

Willem picked up the stopwatch. It was heavier than it looked, and the second hand moved smoothly around the dial. "Does it work properly?"

Willem cầm chiếc đồng hồ bấm giờ lên. Nó nặng hơn vẻ ngoài, và kim giây chạy êm quanh mặt số. "Nó chạy đúng không ạ?"

"It works," said Oksana, and she went back to her notebook.

"Nó chạy," Oksana nói, rồi quay lại với cuốn sổ.

On Friday morning she left with a small bag and a bag of apples, and the cellar became his. For the first two days he moved through it carefully, afraid of making a mistake. He turned the wheels in the order she had taught him. He washed the rinds. He started the stopwatch for each brine bath and wrote the minutes in the book. Every time he closed the wooden door behind him, he felt a quiet pride.

Sáng thứ Sáu chị ra đi với một chiếc túi nhỏ và một túi táo, và cái hầm thuộc về anh. Hai ngày đầu anh đi lại trong đó rất cẩn thận, sợ mắc lỗi. Anh xoay các bánh theo đúng thứ tự chị đã dạy. Anh rửa vỏ pho mát. Anh bấm đồng hồ cho từng bể nước muối và ghi số phút vào sổ. Mỗi lần đóng cánh cửa gỗ sau lưng, anh cảm thấy một niềm tự hào lặng lẽ.

On the third day something began to bother him. He had set the stopwatch for the fifty-five minute bath at nine in the morning. He had spent the time cleaning the shelves by the north wall. When he looked up, the stopwatch had just reached fifty-five minutes, but the cellar clock above the door said it was nearly ten past ten.

Đến ngày thứ ba, có điều gì đó bắt đầu làm anh bận tâm. Anh đã bấm đồng hồ cho bể năm mươi lăm phút lúc chín giờ sáng. Anh dành thời gian đó để lau các kệ gần bức tường phía bắc. Khi anh ngẩng lên, đồng hồ bấm giờ vừa chạm năm mươi lăm phút, nhưng đồng hồ hầm phía trên cửa chỉ gần mười giờ mười phút.

Willem frowned. He told himself that he had simply misread the clock, and he lifted the wheels out of the brine. But that evening the same thing happened with the young wheels. The stopwatch said forty minutes, and the cellar clock said fifty.

Willem cau mày. Anh tự nhủ rằng mình chỉ đọc nhầm đồng hồ, và anh nhấc các bánh ra khỏi bể nước muối. Nhưng tối hôm đó chuyện tương tự xảy ra với các bánh non. Đồng hồ bấm giờ chỉ bốn mươi phút, còn đồng hồ hầm chỉ năm mươi.

He sat down on an upturned crate, put the stopwatch beside the clock, and watched them both for ten full minutes. The big clock moved forward by ten minutes. The stopwatch moved by only eight.

Anh ngồi xuống một cái thùng lật úp, đặt chiếc đồng hồ bấm giờ cạnh đồng hồ lớn, và nhìn cả hai suốt mười phút trọn vẹn. Chiếc đồng hồ lớn nhích tới mười phút. Chiếc đồng hồ bấm giờ chỉ nhích tám.

"It runs slow," he said out loud to the empty cellar. "It has been running slow since Friday. And every bath I timed was too long."

"Nó chạy chậm," anh nói thành tiếng với cái hầm trống. "Nó chạy chậm từ hôm thứ Sáu. Và mọi bể mà em tính giờ đều quá lâu."

He opened the notebook to the page of the previous weeks. In Oksana's neat pencil, the times for the same baths were marked with a small cross beside each number. The crosses were easy to miss, but they were everywhere. He had read the notebook a hundred times and never understood them.

Anh mở cuốn sổ đến trang của những tuần trước. Bằng nét chì ngay ngắn của Oksana, các mốc giờ của cùng những bể ấy đều có một dấu chữ thập nhỏ bên cạnh mỗi con số. Những dấu chữ thập dễ bị bỏ qua, nhưng chúng có ở khắp nơi. Anh đã đọc cuốn sổ cả trăm lần mà chưa bao giờ hiểu chúng.

For a moment Willem felt sick. Nine wheels had spent far too long in the brine since Friday. If the salt had gone too deep, the cheeses would turn sharp and hard in a month. He thought about calling Oksana at the coast, and he put the idea down again. She had left him the cellar. She had also, he realised, left him a stopwatch that lied.

Trong một lúc, Willem thấy buồn nôn. Chín bánh pho mát đã ngâm trong nước muối quá lâu kể từ thứ Sáu. Nếu muối ngấm quá sâu, trong một tháng nữa những bánh pho mát sẽ trở nên gắt và cứng. Anh nghĩ đến chuyện gọi cho Oksana ở bờ biển, rồi lại gạt ý nghĩ ấy đi. Chị đã giao cái hầm lại cho anh. Anh nhận ra chị cũng đã để lại cho anh một chiếc đồng hồ bấm giờ biết nói dối.

He spent the rest of the evening doing arithmetic. The stopwatch lost two minutes in every ten. A fifty-five minute bath therefore had to end at forty-four on the dial, and a forty minute bath at thirty-two. He made a small chart and taped it to the shelf above the washing table. Then he carried the nine wheels to the sink and rinsed the salt from their rinds in cold water. He laid them on dry boards so the salt could spread evenly. He wrote the real times in the notebook, with a small cross beside each number.

Anh dành phần còn lại của buổi tối để tính toán. Đồng hồ bấm giờ mất hai phút trong mỗi mười phút. Vì thế một bể năm mươi lăm phút phải kết thúc ở bốn mươi bốn trên mặt số, và một bể bốn mươi phút ở ba mươi hai. Anh lập một bảng nhỏ và dán lên kệ phía trên bàn rửa. Rồi anh mang chín bánh pho mát ra bồn rửa và xả sạch muối khỏi vỏ bằng nước lạnh. Anh đặt chúng lên những tấm ván khô để muối lan đều. Anh ghi các mốc giờ thật vào cuốn sổ, với một dấu chữ thập nhỏ bên cạnh mỗi con số.

By Monday the cellar was working as it should. He checked each bath against the big clock, not the stopwatch. He checked each wheel by the sound of his knuckles on the rind. When the neighbour came with a basket of eggs, she looked around. She said that everything seemed in perfect order, and that she had not seen the cellar so tidy in years.

Đến thứ Hai, cái hầm vận hành đúng như phải thế. Anh kiểm tra từng bể bằng đồng hồ lớn, không phải đồng hồ bấm giờ. Anh kiểm tra từng bánh bằng tiếng gõ của các đốt ngón tay lên vỏ. Khi người hàng xóm mang đến một giỏ trứng, bà nhìn quanh. Bà nói mọi thứ có vẻ hoàn toàn ngăn nắp, và đã nhiều năm bà chưa thấy cái hầm gọn gàng như thế.

Oksana returned on Friday evening, smelling of sea air and carrying a paper bag of shells for the kitchen. She walked straight to the shelves without taking off her coat and ran her hand along the rinds. She opened the notebook and read it in silence for a long time. Willem stood by the door and tried to look like someone who was not afraid.

Oksana trở về vào chiều thứ Sáu, thoảng mùi gió biển và mang một túi giấy đựng vỏ sò cho nhà bếp. Chị đi thẳng đến các kệ mà không cởi áo khoác và lướt tay dọc các lớp vỏ. Chị mở cuốn sổ và đọc trong im lặng rất lâu. Willem đứng cạnh cửa và cố tỏ ra như người không sợ hãi.

"You found the stopwatch," she said at last.

"Em đã phát hiện ra chiếc đồng hồ," chị nói cuối cùng.

"On the third day," he answered. "I rinsed nine wheels that had soaked too long. I think they will be fine. I should have noticed on the first day, and I am sorry."

"Vào ngày thứ ba ạ," anh đáp. "Em đã rửa chín bánh ngâm quá lâu. Em nghĩ chúng sẽ ổn. Lẽ ra em phải nhận ra từ ngày đầu, và em xin lỗi."

"Sorry for what? You noticed it." She closed the book. "I have owned that watch for fourteen years. I use it to teach people that the thing you trust most can be the thing that fools you. Everyone who has worked here has made the same mistake, though most of them wait a week to find it."

"Xin lỗi vì điều gì? Em đã nhận ra rồi mà." Chị đóng cuốn sổ lại. "Chị giữ chiếc đồng hồ đó mười bốn năm. Chị dùng nó để dạy người ta rằng thứ ta tin nhất có thể chính là thứ đánh lừa ta. Ai từng làm ở đây cũng mắc cùng một lỗi, dù hầu hết đều đợi cả tuần mới phát hiện."

"You knew it would happen," Willem said slowly. "You asked me to run the cellar, and you gave me a broken watch on purpose."

"Chị biết chuyện sẽ xảy ra," Willem chậm rãi nói. "Chị bảo em điều hành cái hầm, và chị cố ý đưa em một chiếc đồng hồ hỏng."

"You asked for a week of deciding," Oksana said. "I gave you a week of deciding. A person who has only followed instructions has never had to decide anything. That is what a cellar is for."

"Em xin một tuần tự quyết định," Oksana nói. "Chị cho em một tuần tự quyết định. Một người chỉ biết làm theo chỉ dẫn thì chưa bao giờ phải quyết định điều gì. Cái hầm sinh ra là để làm việc đó."

She took the stopwatch from the table, looked at it fondly, and put it in his hand.

Chị lấy chiếc đồng hồ bấm giờ khỏi bàn, nhìn nó trìu mến, rồi đặt vào tay anh.

"It is yours now," she said. "When the next apprentice comes, I will be watching how you teach it."

"Giờ nó là của em," chị nói. "Khi người học việc tiếp theo đến, chị sẽ xem em dạy nó thế nào."