The Deposition

The conference room has a long table, a jug of water nobody touches, and a small stenography machine whose operator does not look up when Mateus sits down. He is here as a witness, he was told, to a minor accident eight months ago, in a civil case between two drivers and an insurer he has never heard of. As far as he knows, the facts are hardly in dispute. A silver car turned across a junction; a delivery van did not stop in time; he was on the pavement with a coffee, thirty metres away.

Phòng họp có một chiếc bàn dài, một bình nước chẳng ai đụng tới, và một chiếc máy tốc ký nhỏ mà người vận hành không ngẩng lên khi Mateus ngồi xuống. Anh có mặt ở đây, người ta bảo, với tư cách nhân chứng của một vụ tai nạn nhỏ tám tháng trước, trong một vụ kiện dân sự giữa hai tài xế và một công ty bảo hiểm anh chưa từng nghe tên. Theo anh biết, các sự kiện hầu như không có gì tranh cãi. Một chiếc xe màu bạc rẽ ngang qua ngã tư; một chiếc xe tải giao hàng không dừng kịp; anh đứng trên vỉa hè với một ly cà phê, cách ba mươi mét.

The first questions are easy. His name, his address, how far he stood from the corner, whether he wears glasses. He answers cleanly and a little proudly, because, having told the story many times, he has it by heart. He has told it at dinner, to his brother-in-law Valentin, who asked for the details twice. He has told it to a colleague and to his sister on the phone. Once, at a wedding, he told it to a stranger who had made the mistake of asking whether he had ever seen anything interesting.

Những câu hỏi đầu tiên rất dễ. Tên anh, địa chỉ, anh đứng cách góc phố bao xa, anh có đeo kính không. Anh trả lời gọn gàng và hơi hãnh diện, vì đã kể câu chuyện nhiều lần nên anh thuộc lòng. Anh đã kể trong bữa tối, cho anh rể Valentin, người hỏi chi tiết hai lần. Anh đã kể cho một đồng nghiệp và cho chị gái qua điện thoại. Có lần, ở một đám cưới, anh kể cho một người lạ vừa mắc sai lầm hỏi liệu anh đã từng thấy chuyện gì thú vị chưa.

Then the attorney for the other side asks about the light. "When the van entered the junction," she says, "what colour was the signal?"

Rồi luật sư bên kia hỏi về đèn. "Khi chiếc xe tải vào ngã tư," cô nói, "đèn tín hiệu lúc đó màu gì?"

"Red," Mateus says, almost before she has finished. It comes out in the tone he has used in all the retellings: sure, rounded, slightly pleased with itself.

"Đỏ," Mateus nói, gần như trước cả khi cô hỏi xong. Nó bật ra với giọng điệu anh đã dùng trong mọi lần kể lại: chắc chắn, tròn trịa, hơi tự mãn.

"Red," she repeats, and slides a page across the table. It is his own statement to the insurer, written the week after the accident. He reads the line she has underlined. It says, "I think the light was changing." He does not remember writing it, though the signature is unmistakably his, and what disturbs him is that the sentence sounds exactly like someone he would trust.

"Đỏ," cô lặp lại, và trượt một trang giấy qua bàn. Đó là lời khai của chính anh gửi công ty bảo hiểm, viết một tuần sau tai nạn. Anh đọc dòng cô đã gạch chân. Nó ghi: "Tôi nghĩ đèn đang đổi." Anh không nhớ đã viết, dù chữ ký rõ ràng là của anh, và điều làm anh bất an là câu ấy nghe đúng như giọng một người anh sẽ tin.

Rarely has he been so aware of his own mind as a place where things are put. He tries, honestly, to go back: the coffee, the pavement, the noise before the sound of the brakes. The van is there, and the silver car, vivid and detailed, but the light, he sees now, is vivid only because he has painted it. What he can find of the original is a thin smear, something orange-ish, perhaps, or the reflection of something orange in a shop window.

Hiếm khi anh ý thức rõ về đầu óc mình như một nơi để người ta đặt đồ vào. Anh cố gắng, thành thật, quay về lúc đó: ly cà phê, vỉa hè, tiếng ồn trước khi có tiếng phanh. Chiếc xe tải ở đó, và chiếc xe bạc, sống động và chi tiết, nhưng cái đèn, giờ anh thấy, chỉ sống động vì anh đã tô vẽ nó. Điều anh tìm thấy của bản gốc là một vệt mỏng, thứ gì đó hơi cam, có thể thế, hoặc bóng phản chiếu của thứ gì đó màu cam trong một ô cửa hàng.

Had he known that the colour would matter, he might well have paid closer attention at the time. Instead he paid attention afterwards, at a dining table, where the story improved with each telling because every listener wanted a villain. The attorney waits. The silence in the room, which has the quality of cold water, belongs to him.

Nếu biết màu sắc sẽ quan trọng, có lẽ lúc ấy anh đã chú ý kỹ hơn. Thay vào đó anh chú ý sau này, bên một bàn ăn, nơi câu chuyện hay thêm sau mỗi lần kể vì người nghe nào cũng muốn có một kẻ xấu. Luật sư chờ đợi. Sự im lặng trong phòng, mang chất của nước lạnh, thuộc về anh.

Mateus is aware of a second lawyer shifting in his chair, of the court reporter's hands poised above the machine, and of the very reasonable temptation to say "red" again, more firmly. Changing it now will sound like weakness. What he says instead, slowly, to the machine as much as to anyone, is, "I'm not sure. I remember the van and the silver car. I remember saying 'red' a great many times. I can't tell you that I saw it."

Mateus ý thức được vị luật sư thứ hai đang xoay người trên ghế, đôi tay của người tốc ký lơ lửng trên chiếc máy, và cám dỗ rất hợp lý là nói "đỏ" lần nữa, chắc chắn hơn. Đổi lời bây giờ sẽ nghe như yếu đuối. Thay vào đó, anh nói, chậm rãi, với cái máy cũng nhiều như với bất kỳ ai: "Tôi không chắc. Tôi nhớ chiếc xe tải và chiếc xe bạc. Tôi nhớ đã nói 'đỏ' rất nhiều lần. Tôi không thể nói rằng mình đã thấy nó."

The machine clatters, then stops. The attorney nods without triumph and turns a page. "Thank you," she says. "Let's go back to what you do remember." Mateus reaches for the water jug at last and finds that his hand is perfectly steady.

Chiếc máy lách cách rồi dừng. Luật sư gật đầu không chút đắc thắng và lật sang trang khác. "Cảm ơn anh," cô nói. "Chúng ta quay lại những gì anh thực sự nhớ." Cuối cùng Mateus với lấy bình nước và nhận ra tay mình hoàn toàn vững.